गोव्याचे सुपुत्र लेफ्टनंट जनरल मायकेल अँथनी ज्युड फर्नांडिस आणि लेफ्टनंट जनरल सूमेर आयव्हन डीकुन्हा यांचा परम विशिष्ट सेवा पदकाने राष्ट्रपतींच्या हस्ते बहुमान झाला. यानिमित्ताने त्यांच्या कार्याचा आढावा

गोव्याचे सुपुत्र लेफ्टनंट जनरल मायकेल अँथनी ज्युड फर्नांडिस आणि लेफ्टनंट जनरल सूमेर आयव्हन डीकुन्हा यांचा परम विशिष्ट सेवा पदकाने राष्ट्रपतींच्या हस्ते बहुमान झाला. या दोन्ही जिगरबाज गोमंतकीयांच्या राष्ट्रसेवेची दखल देशाने घेतल्यामुळे गोमंतकीयांचा उर अभिमानाने भरला आहे. लष्करी सेवेत गोमंतकीय कुठेच कमी नाहीत किंबहुना राष्ट्रसेवा ही धर्माधारित असत नाही. हेच या दोन्ही गोमंतकीयांच्या यशामुळे पुन्हा एकदा अधोरेखीत झाले आहे.
संकटात खंबीर राहा- फर्नांडिस

लेफ्टनंट जनरल फर्नांडिस यांचे गोव्याशी अतूट नाते आहे. त्यांची आई हळदोणा येथील नाईकवाडा येथील असून वडिल साळगांवचे आहेत. त्यांची पत्नी पर्ल याही हळदोण्यातील नाईकवाडो येथील आहेत.
२३ जानेवारी १९९४ रोजी हळदोणा येथील सेंट थॉमस चर्चमध्ये त्यांचा विवाह झाला. त्यांचे माध्यमिक शिक्षण बंगळुरू येथील जेसुइट संस्थेच्या सेंट जोसेफ्स बॉईज हायस्कूलमध्ये झाले.
ते राष्ट्रीय संरक्षण प्रबोधिनी (एनडीए), खडकवासला आणि इंडियन मिलिटरी अकादमी, डेहराडूनचे माजी विद्यार्थी आहेत. ११ जून १९८८ रोजी त्यांची भारतीय लष्कराच्या कॉर्प्स ऑफ इंजिनिअर्समध्ये नियुक्ती झाली. कॉलेज ऑफ मिलिटरी इंजिनिअरिंग, पुणे येथून त्यांनी विद्युत अभियांत्रिकीमध्ये सुवर्णपदकासह पदवी संपादन केली. त्यानंतर त्यांनी डिफेन्स सर्व्हिसेस स्टाफ कॉलेज, वेलिंग्टन, आर्मी वॉर कॉलेज, महू येथील हायर कमांड कोर्स आणि नॅशनल डिफेन्स कॉलेज येथील उच्च लष्करी शिक्षण पूर्ण केले. संरक्षण व सामरिक अध्ययन, संरक्षण व्यवस्थापन या विषयांमध्ये एम.फिल. तसेच मानवी हक्क विषयातील पदव्युत्तर डिप्लोमाही त्यांनी प्राप्त केला आहे.
आपल्या गौरवशाली कारकिर्दीत त्यांनी श्रीलंकेतील इंडियन पीस कीपिंग फोर्स आणि लेबनॉनमधील संयुक्त राष्ट्रांच्या शांतता मोहिमेत उल्लेखनीय सेवा बजावली. कारगिलच्या अतिउंच पर्वतीय भागात त्यांनी इंजिनिअर रेजिमेंटचे नेतृत्व केले. तसेच उभयचर इन्फंट्री ब्रिगेड आणि वाळवंटी भागातील इन्फंट्री डिव्हिजनचे यशस्वी नेतृत्व करण्याचाही त्यांना मान मिळाला.
राष्ट्रीय संरक्षण प्रबोधिनी, कॉलेज ऑफ मिलिटरी इंजिनिअरिंग आणि डिफेन्स सर्व्हिसेस स्टाफ कॉलेज येथे त्यांनी प्रशिक्षक म्हणून महत्त्वपूर्ण योगदान दिले. आर्मी मुख्यालयात डायरेक्टर जनरल ऑफ स्टाफ ड्युटीज म्हणून कार्यरत असताना संयुक्त राष्ट्रांच्या विविध शांतता मोहिमांसाठी भारतीय लष्कराच्या जवानांचे प्रशिक्षण आणि तैनातीची महत्त्वपूर्ण जबाबदारी त्यांनी यशस्वीपणे पार पाडली.
२२ जून २०२४ रोजी त्यांनी चेन्नई येथील ऑफिसर्स ट्रेनिंग अकादमीच्या कमांडंटपदाची सूत्रे स्वीकारली. त्यांच्या दूरदृष्टीपूर्ण नेतृत्वाखाली ही अकादमी जागतिक दर्जाच्या प्रशिक्षण संस्थेकडे वाटचाल करत आहे. दरवर्षी भारतासह मैत्रीपूर्ण राष्ट्रांतील ७५० हून अधिक पुरुष व महिला अधिकारी कॅडेट्सना एका वर्षापेक्षा कमी कालावधीत सक्षम, आत्मविश्वासू, शारीरिक व मानसिकदृष्ट्या सुदृढ अधिकारी म्हणून घडविण्याचे कार्य त्यांच्या नेतृत्वाखाली होत आहे.
आधुनिक युद्धतंत्र, नेतृत्व विकास, शारीरिक तंदुरुस्ती, मानसिक सक्षमता, शस्त्र हाताळणी, घोडेस्वारी, जलतरण, मार्शल आर्ट्स आणि मैदानी क्रीडा यांसोबतच वादविवाद, संगीत आणि कला यांसारख्या व्यक्तिमत्त्व विकासाच्या पैलूंवर त्यांनी विशेष भर दिला आहे.
त्यांच्या दूरदृष्टीपूर्ण नेतृत्वासाठी, प्रेरणादायी कार्यशैलीसाठी, उत्कृष्टतेच्या सातत्यपूर्ण ध्यासासाठी आणि राष्ट्रसेवेतील अतुलनीय योगदानाबद्दल त्यांना प्रजासत्ताक दिन २०२६ रोजी परम विशिष्ट सेवा पदकाने सन्मानित करण्यात आले. यापूर्वी त्यांना अति विशिष्ट सेवा पदक (AVSM), विशिष्ट सेवा पदक (VSM), तसेच सेनाप्रमुख आणि उत्तरी कमांडचे जनरल ऑफिसर कमांडिंग-इन-चीफ यांची प्रशस्तीपत्रेही प्राप्त झाली आहेत.
लष्करी जीवनाबरोबरच ते उत्कृष्ट गिटारवादक आणि गायक आहेत. सायकलिंग, स्नूकर, गोल्फ, घोडेस्वारी, नौकानयन आणि वाचन हे त्यांचे आवडते छंद आहेत. त्यांची पत्नी पर्ल या शिक्षिका असून त्यांनी आर्मी प्री-प्रायमरी शाळांमध्ये अध्यापन करण्याबरोबरच सैन्य कुटुंबांच्या सामाजिक उन्नतीसाठी उल्लेखनीय कार्य केले आहे. त्यांचा मुलगा नायजेल स्टीव्हन फर्नांडिस अमेरिकेतील युनिव्हर्सिटी ऑफ मॅसेच्युसेट्स, ॲमहर्स्ट येथे कृत्रिम बुद्धिमत्ता (AI) विषयात पीएच.डी.चे शिक्षण घेत आहे.

गोव्यातील युवकांना संदेश देताना लेफ्टनंट जनरल फर्नांडिस म्हणतात, “स्वतःची सर्वोत्तम आवृत्ती घडवा. यश मिळाले तरी नम्र राहा आणि संकटात खंबीर राहा. मोठी स्वप्ने पाहा, उच्च ध्येय निश्चित करा आणि आपल्या प्रतिभेचा उपयोग मानवतेच्या सेवेसाठी करा. गोव्याने भारतीय सशस्त्र दलांना अनेक कर्तृत्ववान अधिकारी दिले आहेत. भविष्यातही अधिकाधिक गोमंतकीय युवकांनी अभिमानाने भारतीय सैन्यात प्रवेश करून राष्ट्रसेवेची परंपरा पुढे न्यावी.”

लेफ्टनंट जनरल मायकेल अँथनी ज्युड फर्नांडिस यांचा प्रेरणादायी जीवनप्रवास हा गोव्यातील तरुणांसाठी दिशा देणारा आहे. कठोर परिश्रम, शिस्त, प्रामाणिकपणा आणि राष्ट्रभक्ती यांच्या बळावर सर्वोच्च यश प्राप्त करता येते, याचे ते जिवंत उदाहरण आहेत.
असामान्य ध्येय स्वीकारा- डी` कुन्हा

लेफ्टनंट जनरल (डॉ.) सुमेर इव्हान डी’कुन्हा, पीव्हीएसएम, एसएम यांचा जीवनप्रवास हा उत्कृष्ट परंपरा, अथक परिश्रम आणि राष्ट्रसेवेप्रती अढळ निष्ठेचा प्रेरणादायी आदर्श आहे. गोव्यातील कुडतरी येथे मूळ असलेल्या आणि बौद्धिक तसेच लष्करी परंपरा लाभलेल्या कुटुंबात जन्मलेल्या लेफ्टनंट जनरल डी’कुन्हा यांनी भारतीय सैन्याच्या एअर डिफेन्स दलाचे महासंचालक हे सर्वोच्च पद गाठले. त्यांची ही यशोगाथा देशसेवेचे स्वप्न पाहणाऱ्या प्रत्येक गोमंतकीय आणि भारतीय युवकासाठी प्रेरणादायी आहे.

पणजी येथील प्रोग्रेस हायस्कूलच्या प्राचार्या तसेच त्यांच्या चुलत बहिणी सौ. मारिया रेबेलो यांनी सांगितले, “लेफ्टनंट जनरल सुमेर डी’कुन्हा यांच्या यशाचा मला अत्यंत अभिमान आहे. त्यांनी गोव्याचे नाव संपूर्ण देशात उज्ज्वल केले आहे.”

लेफ्टनंट जनरल डी’कुन्हा यांच्या यशाची पायाभरणी बालपणापासूनच झाली. त्यांचे वडील दिवंगत मेजर जनरल इव्हान फ्रान्सिस डी’कुन्हा हे १९६२ आणि १९६५ च्या युद्धातील अनुभवी अधिकारी तसेच प्रख्यात प्राध्यापक होते. त्यांच्याकडून सुमेर डी’कुन्हा यांनी शिस्त, नेतृत्व, ज्ञान आणि राष्ट्रसेवेचे संस्कार आत्मसात केले.

त्यांचा शैक्षणिक प्रवासही तितकाच उल्लेखनीय आहे. त्यांनी पुण्यातील सेंट व्हिन्सेंट्स हायस्कूल आणि नवी दिल्लीतील आर्मी पब्लिक स्कूलमध्ये शिक्षण घेतले. त्यानंतर पुणे विद्यापीठातून अभियांत्रिकीची पदवी प्राप्त केली. पुढे रडार विषयात एम.एमएस्सी., संरक्षण व सामरिक अध्ययन विषयात एम.फिल. आणि व्यवस्थापन विषयात पीएच.डी. मिळवली.

तांत्रिक ज्ञान आणि सामरिक नेतृत्व यांचा हा दुर्मिळ संगम आजच्या तरुणांसाठी महत्त्वाचा संदेश देतो—आधुनिक युगात सर्वात प्रभावी शस्त्र म्हणजे प्रखर बुद्धिमत्ता.

ऑपरेशन सिंदूरमधील पराक्रम
अनेक पदव्या आणि सन्मानांपलीकडे लेफ्टनंट जनरल डी’कुन्हा यांच्या व्यक्तिमत्त्वात एका धाडसी सैनिकाचे हृदय आहे. विशेषतः ऑपरेशन सिंदूर दरम्यान त्यांनी दाखविलेल्या धैर्य, नेतृत्व आणि संकटसमयी घेतलेल्या प्रभावी निर्णयांमुळे जगभरातील गोमंतकीयांचा अभिमान उंचावला आहे.

त्यांनी जम्मू-काश्मीरमध्ये राष्ट्रीय रायफल्समध्ये सेवा बजावली तसेच इराणमध्ये भारताचे लष्करी आणि हवाई अटॅशे म्हणूनही महत्त्वपूर्ण जबाबदारी पार पाडली. देशाच्या विविध सीमांवर आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावर त्यांनी उल्लेखनीय नेतृत्व केले.

२०२६ हे वर्ष गोव्यासाठी अभिमानाचे ठरले. प्रजासत्ताक दिनाच्या पूर्वसंध्येला लेफ्टनंट जनरल डी’कुन्हा यांना भारतीय सैन्याच्या सर्वोच्च सन्मानांपैकी एक असलेले परम विशिष्ट सेवा पदक त्यांना जाहीर झाले. यापूर्वी २०२४ मध्ये त्यांना सेना पदक बहाल करण्यात आले होते. या दोन्ही सन्मानांमुळे ते भारतीय लष्करातील अत्यंत गौरवशाली आणि कर्तृत्ववान वरिष्ठ अधिकाऱ्यांमध्ये गणले जातात.
“खरे यश केवळ सर्वोच्च स्थान गाठण्यात नसते, तर त्या प्रवासात जपलेल्या मूल्यांमध्ये आणि आपण इतरांना दिलेल्या प्रेरणेत असते.”
यशस्वी कुटुंब
त्यांच्या यशामागे पत्नी सौ. फराह डी’कुन्हा यांचीही मोलाची साथ आहे. त्या शिक्षण क्षेत्राशी संबंधित आहेत. त्यांच्या दोन्ही मुलांनीही विविध क्षेत्रांत उल्लेखनीय यश मिळवले आहे.
पुत्र अर्जुन हा आयआयटी हैदराबाद आणि कोलंबिया विद्यापीठाचा माजी विद्यार्थी असून कृत्रिम बुद्धिमत्ता (एआय) क्षेत्रातील तज्ज्ञ आहे. कन्या अंजली ही सिम्बायोसिसमधून विधी पदवीधर असून ट्रिनिटी कॉलेज, लंडनची प्रमाणित पियानोवादक आहे.

लेफ्टनंट जनरल सुमेर डी’कुन्हा यांचे जीवन हे सिद्ध करते की आपण कुठून आलो आहोत यापेक्षा आपण किती मोठे स्वप्न पाहतो आणि त्यासाठी किती प्रामाणिक प्रयत्न करतो हे अधिक महत्त्वाचे आहे. शाळेतील वर्गखोली असो किंवा देहरादूनमधील प्रशिक्षण मैदान—यशाचा मंत्र एकच आहे: सचोटी, बुद्धिमत्ता आणि जिद्द.

आज संपूर्ण गोवा आपल्या या सुपुत्राचा अभिमानाने गौरव करीत आहे. त्यांच्या छातीवरील पदकांमुळेच नव्हे, तर त्यांनी आपल्या मातृभूमीचा सन्मान जगभर उंचावल्यामुळे त्यांचा गौरव केला जात आहे.
“जगाने गोव्याला केवळ निसर्गरम्य समुद्रकिनाऱ्यांसाठी ओळखू नये. तुमच्या जिद्दीने, धैर्याने आणि राष्ट्रसेवेच्या भावनेनेही गोव्याची ओळख निर्माण झाली पाहिजे.
भारतीय सशस्त्र सेना तुम्हाला नेतृत्व करण्याची, वीरत्व सिद्ध करण्याची आणि आपल्या लोकशाहीचे रक्षण करण्याची सुवर्णसंधी देते.
समुद्र केवळ मच्छीमारांचा नाही; तो भारतीय नौदलाचाही आहे. आकाश फक्त पक्ष्यांचे नाही; ते भारतीय हवाई दलाचेही आहे. आणि ही भूमी केवळ आपल्या घरांसाठी नाही; ती तिचे रक्षण करणाऱ्या शूर सैनिकांसाठी आहे.
सामान्य जीवनाच्या चौकटीबाहेर पडा. असामान्य ध्येय स्वीकारा. तुमचा देश तुम्हाला साद घालत आहे तुम्ही त्या हाकेला प्रतिसाद द्याल का?” असा संदेश त्यांनी दिला आहे.

• जॉन आगियार