गांवकारी, दि. ७ (प्रतिनिधी)

“गोव्याच्या नव्या झुआरी पुलात फक्त लोखंड आणि केबल्स नाहीत, त्यात जादू आणि आकर्षण आहे,” असे या पुलाच्या बांधकामाचे माजी प्रमुख अभियंता उत्पल चक्रवर्ती यांनी सांगितले. ते म्युझियम ऑफ गोवा, पिळर्ण येथे ‘मोग संडे’ व्याख्यानात बोलत होते.
चक्रवर्ती यांनी सांगितले की झुआरी पूल फक्त उत्तर आणि दक्षिण गोव्याला जोडणारा पूल नाही, तर आधुनिक भारतीय अभियांत्रिकीची महत्त्वाकांक्षा दर्शवणारा अभिमानाचा टप्पा आहे. “जेव्हा तुम्ही असा एखादा पूल बांधता, तेव्हा लोकांच्या आकांक्षा वाढतात. आणखी मोठं, आणखी चांगलं काही करण्याची प्रेरणा मिळते,” असे ते म्हणाले.
पुलाच्या बांधकामाच्या टप्प्यांची छायाचित्रे दाखवत त्यांनी स्पष्ट केले की संपूर्ण ३६० मीटर लांबीचा मध्यभाग कोणत्याही खांबाशिवाय उभारण्यात आला. प्रत्येक भाग जोडल्यावर ताण-तणाव तपासून मग पुढचा भाग जोडला गेला. “प्रत्येक वेळी संतुलन पुन्हा तपासावे लागे, कारण एका बाजूचा ताण दुसऱ्या बाजूवर परिणाम करत असे,” असे त्यांनी स्पष्ट केले.
पुलाच्या सुरक्षिततेसाठी काटेकोर पावले उचलण्यात आली. एकूण १०६ सेगमेंट्स (प्रत्येकाचे वजन १०० टन) हायड्रॉलिक जॅकने नीट जोडले गेले. केबल्सची चाचणी चीन आणि अमेरिकेत झाली, कारण भारतात अशा मोठ्या प्रमाणावर चाचणीची सुविधा उपलब्ध नाही. “केबल्स ९५ % क्षमतेपर्यंत तपासल्या जातात, पण प्रत्यक्ष वापरात फक्त ४५ % क्षमतेचा वापर होतो. त्यामुळे एका केबलमध्ये बिघाड झाला, तर तिचा ताण दुसऱ्या केबलवर जातो,” असे त्यांनी सांगितले.
सीएसआयआर-एसईआरसी, चेन्नई येथे झालेल्या विन्ड टनल प्रयोगांबाबत बोलताना चक्रवर्ती यांनी सांगितले की सुरुवातीच्या डिझाइनमध्ये बदल करावे लागले. कारण काँक्रीटच्या भक्कम बॅरिअर्समुळे वाऱ्याचा दाब अडकून राहत असल्याचे चाचणीत आढळून आले. “म्हणून आम्ही काँक्रीटऐवजी स्टीलचे बॅरिअर्स बसवले, ज्यामुळे वाऱ्याला मोकळा मार्ग मिळतो. कधी कधी डिझाइनलाही भौतिकशास्त्रासमोर नतमस्तक व्हावे लागते,” असे ते हसत म्हणाले.
पुलाची अंतिम चाचणी ३२ ट्रकांच्या थरारक ‘लाईव्ह लोड टेस्ट’ने झाली. शेकडो टन वजन वाहून नेणारे हे ट्रक पुलावर उभे केल्यावर अभियंत्यांनी पाहिले की पूल किती वाकतो आणि पुन्हा किती अचूकपणे आपल्या मूळ स्थितीत परततो.
तांत्रिक कौशल्यापलीकडे, हा पूल गोव्याची अर्थव्यवस्था आणि पर्यटनाचे रूप पालटेल, अशी अपेक्षा आहे. स्थानिक गावांशी अधिक चांगली जोडणी आणि प्रेक्षणीय टॉवर उभारण्याच्या योजनेमुळे या पुलामुळे पायाभूत सोयी वाढतील, पर्यटकांची संख्या वाढेल आणि स्थानिक व्यवसायांना चालना मिळेल.
“सध्या हा फक्त पूल आहे. पण एकदा टॉवर आला की हा आणखी मोठा लँडमार्क बनेल,” असे चक्रवर्ती म्हणाले. आयफेल टॉवरवरून प्रेरित प्रेक्षणीय टॉवर, व्ह्यूइंग गॅलरी, फिरते रेस्टॉरंट आणि आर्ट स्पेस या पुलावर उभारण्याची योजना असून, हे गोव्याला जागतिक पर्यटन नकाशावर अधिक ठळकपणे मांडेल.
पूर्ण झाल्यानंतर झुआरी पूल हा भारतातील दुसऱ्या क्रमांकाचा सर्वांत लांब केबल-स्टे पूल ठरला आहे. तो दूरदृष्टी, अभियांत्रिकी कौशल्य आणि जिद्दीचे प्रतीक मानला जातो. पूल बांधकामाचे संपूर्ण छायाचित्रण करणारे चक्रवर्ती म्हणाले, “हा प्रकल्प माझ्यासाठी डोळे उघडणारा अनुभव ठरला. मोठ्या संरचनांविषयीची समज वाढली आणि जागतिक दर्जा गाठण्यासाठी आपले प्रयत्न किती मोठे असायला हवेत, हे लक्षात आले. हा फक्त पूल नाही, तर गोव्याचा लँडमार्क आणि भारताच्या पायाभूत प्रवासातील एक मैलाचा दगड आहे.”