जीवनाच्या प्रवासात काही माणसे अशी असतात की, त्यांची उपस्थिती मोठ्या आवाजात कधी जाणवत नाही; पण त्यांच्या अस्तित्वामुळे संपूर्ण कुटुंब, संसार आणि अनेकांची आयुष्ये शांतपणे उजळलेली असतात. त्या स्वतः प्रकाशझोतात नसतात; पण इतरांच्या आयुष्यात दिव्यासारखा उजेड निर्माण करत असतात. डिचोलीचे माजी आमदार नरेश सावळ यांच्या आयुष्यात स्वर्गीय सौ. संध्या नरेश सावळ यांचे स्थान अगदी असेच होते. शांत, संयमी, मायेने ओथंबलेले आणि निस्वार्थ प्रेमाने भरलेले.
त्यांचे जाणे म्हणजे केवळ एका व्यक्तीचा मृत्यू नाही; तर एका घरातील माया हरपणे, एका कुटुंबाचा आधार तुटणे आणि अनेकांच्या आयुष्यातील आपुलकीचा ओलावा कायमचा निघून जाणे होय.
सौ. संध्या सावळ या केवळ एका राजकीय नेत्याच्या पत्नी नव्हत्या; त्या त्यांच्या संघर्षातील खंबीर शक्ती होत्या. नरेश सावळ यांच्या सार्वजनिक जीवनातील प्रत्येक चढ-उतारात त्या न बोलता त्यांच्या पाठीशी उभ्या राहिल्या. राजकारणातील ताण, लोकांच्या अपेक्षा, समाजकारणातील जबाबदाऱ्या आणि कौटुंबिक आयुष्य यांचा समतोल साधताना त्यांनी स्वतःच्या अनेक इच्छा, भावना आणि स्वप्नांचा शांतपणे त्याग केला.

एका पत्नीची खरी ओळख केवळ संसार सांभाळण्यात नसते, तर संकटाच्या वेळी पतीला धीर देण्यातही असते. सौ. सावळ यांनी आयुष्यभर ही भूमिका अत्यंत निस्वार्थपणे निभावली. त्या स्वतः कधीही पुढे आल्या नाहीत; पण नरेश सावळ यांच्या प्रत्येक यशामागे त्यांच्या ममतेची, सहनशीलतेची आणि त्यागाची निःशब्द शक्ती कायम उभी होती.

कुटुंबासाठी त्या केवळ गृहिणी नव्हत्या; त्या घरातील प्रेमाचा श्वास होत्या. त्यांच्या मायेच्या स्पर्शाने घरातील प्रत्येक माणसाला सुरक्षिततेची जाणीव होत असे. आई म्हणून त्यांनी आपल्या मुलांमध्ये संस्कार, प्रेम आणि माणुसकीची बीजे रोवली.

त्यांच्या डोळ्यांत नेहमी कुटुंबासाठी काळजी असे, शब्दांत प्रेम असे आणि कृतीत ममता ओसंडून वाहत असे. प्रत्येकाच्या सुखात आनंद मानणारी आणि प्रत्येकाच्या दुःखात स्वतःचे दुःख विसरणारी अशी त्यांची ओळख होती.

घरात कोणी निराश असेल, तर त्यांच्या दोन प्रेमळ शब्दांनी मनाला धीर मिळायचा. कोणी अडचणीत असेल, तर त्या स्वतः पुढे होऊन आधार द्यायच्या. त्यांची माया केवळ कुटुंबापुरती मर्यादित नव्हती; अनेक नाती त्यांनी जिव्हाळ्याने जपली होती.

माणुसकी जपणारी करुणामयी स्त्री

सौ. संध्या सावळ यांच्या स्वभावात विलक्षण करुणा होती. दुसऱ्याच्या वेदना पाहून त्यांचे मन हेलावून जायचे. कोणाच्या घरात दुःख असेल, तर त्या स्वतः जाऊन धीर द्यायच्या. कोणाला मदतीची गरज असेल, तर शक्य त्या प्रत्येक प्रकारे मदतीचा हात पुढे करायच्या.

त्यांनी अनेकांशी रक्ताच्या नात्यांपेक्षा माणुसकीची नाती अधिक जपली. त्यामुळेच त्या अनेकांच्या मनात ‘आपल्यापैकीच एक’ म्हणून कायम राहिल्या. त्यांचे बोलणे शांत, स्वभाव साधा आणि मन निरागस होते. त्यांच्याकडे पाहिल्यावर आपलेपणाची जाणीव व्हायची.

आज त्या आपल्यात नसल्या, तरी त्यांच्या करुणामय स्वभावाच्या आठवणी अनेकांच्या डोळ्यांत अश्रू आणत आहेत.

आजाराशी झुंज… पण चेहऱ्यावर कायम शांत हास्य

नियतीने काही वर्षांपूर्वी त्यांच्यासमोर अत्यंत कठीण प्रसंग उभा केला. दुर्धर आजाराने त्यांना ग्रासले. हा काळ संपूर्ण सावळ कुटुंबासाठी असह्य वेदना घेऊन आला; पण त्या शेवटपर्यंत खंबीर राहिल्या.

स्वतःच्या वेदना बाजूला ठेवून त्या उलट कुटुंबालाच धीर देत राहिल्या. उपचारांच्या वेदना, मानसिक संघर्ष आणि शरीराची होत जाणारी झीज, हे सर्व सहन करतानाही त्यांच्या चेहऱ्यावरील शांत हास्य कधीच मावळले नाही.

“संकट मोठे असले, तरी धैर्य हरवायचे नसते,” हे त्यांनी आपल्या जगण्याने दाखवून दिले.

त्या स्वतः वेदनांनी तुटत होत्या; पण कुटुंबाला कधीही खचू दिले नाही. त्यांच्या धैर्याने संपूर्ण परिवाराला जगण्याची नवी शक्ती दिली. म्हणूनच त्या केवळ एक स्त्री नव्हत्या; तर संघर्षातही आशेचा दीप जपणारी प्रेरणा होत्या.

एक पोकळी… जी कधीच भरून निघणार नाही

त्यांच्या जाण्याने सावळ कुटुंबावर दुःखाचा डोंगर कोसळला आहे. एका प्रेमळ पत्नीची साथ हरपली, मुलांच्या डोक्यावरची मायेची सावली निघून गेली आणि अनेकांनी जिवाभावाचे माणूस गमावले.

काही व्यक्ती आयुष्यात इतक्या खोलवर रुजलेल्या असतात की, त्यांच्या जाण्यानंतर घरातील प्रत्येक कोपरा त्यांची आठवण करून देत राहतो. त्यांच्या आवाजाची सवय, त्यांच्या प्रेमळ हाकांची ओढ आणि त्यांच्या उपस्थितीचा आधार आयुष्यभर जाणवत राहतो.

आज त्या प्रत्यक्ष आपल्यात नसल्या, तरी त्यांची माया, संस्कार, प्रेम आणि त्याग प्रत्येकाच्या मनात कायम जिवंत राहतील.

आठवणींच्या रूपाने त्या सदैव जिवंत राहतील…

माणूस शरीराने दूर जातो; पण त्याने दिलेली माया, प्रेम आणि जपलेली नाती कधीच संपत नाहीत. सौ. संध्या नरेश सावळ यांनी आयुष्यभर जपलेली माणुसकी, कुटुंबासाठी केलेला त्याग आणि प्रत्येकाला दिलेला मायेचा स्पर्श हीच त्यांची खरी ओळख राहील.

त्यांच्या स्मृती प्रत्येकाच्या मनात प्रेमाने दरवळत राहतील. त्यांच्या आठवणी डोळ्यांत अश्रू आणतील; पण त्याच आठवणी जगण्याची प्रेरणाही देतील.

स्वर्गीय सौ. संध्या नरेश सावळ यांना भावपूर्ण श्रद्धांजली.