आज गरज आहे ती भीती झटकण्याची, स्वार्थ बाजूला ठेवण्याची, प्रश्न विचारण्याची आणि लोकशाही मार्गाने संघटित होण्याची.

तरुणाई ही कोणत्याही समाजाची ऊर्जा असते. समाजाचे वर्तमान आणि भविष्य यांच्यामधील सर्वांत मजबूत पूल म्हणजे तरुण पिढी. ज्या समाजातील तरुण प्रश्न विचारतात, अन्यायाविरोधात उभे राहतात, भ्रष्टाचाराविरुद्ध आवाज उठवतात आणि बदलासाठी पुढाकार घेतात, त्या समाजाला कोणीही सहजपणे गुलाम बनवू शकत नाही. पण ज्या समाजातील तरुणाई भीती, स्वार्थ, उदासीनता किंवा राजकीय आश्रयाच्या मोहात अडकते, त्या समाजाचे भविष्य धोक्यात येते. आज गोव्याच्या तरुणाईसमोर हाच गंभीर प्रश्न उभा आहे, ती खरोखर जागी आहे का?
‘इनफ इज इनफ’च्या युवा संवाद कार्यक्रमात निवृत्त न्यायमूर्ती फेर्दिन रिबेलो यांनी तरुणाईसमोर अत्यंत महत्त्वाचा प्रश्न ठेवला. “तरुणाईच जर घाबरून मागे राहिली, तर समाजाचे भविष्य काय होणार हे सांगता येणार नाही,” असे त्यांनी ठामपणे सांगितले. लोकशाही मार्गाने आंदोलन करण्यात काहीच भीती नाही, असे सांगताना त्यांनी स्वतःचा अनुभव मांडला. रापणकारांच्या प्रश्नावर आंदोलन केल्यामुळे त्यांना तीन दिवस आग्वाद तुरुंगात ठेवण्यात आले होते; तरीही ते न्यायाधीश होऊ शकले. हा अनुभव आजच्या तरुणांसाठी प्रेरणादायी ठरतो.
आज गोव्याचा युवक मोठ्या विरोधाभासात अडकला आहे. एकीकडे तो शिक्षण, नोकरी, स्पर्धा परीक्षा आणि परदेशातील संधी यासाठी झटतो; पण दुसरीकडे मतदान करताना उमेदवाराची शैक्षणिक पात्रता, नैतिकता, संपत्तीचा स्रोत, सार्वजनिक कामगिरी आणि भ्रष्टाचारावरील भूमिका याकडे दुर्लक्ष करतो. जात, धर्म, पैसा, दबाव, ओळखी किंवा व्यक्तिगत फायद्याच्या आधारे निर्णय घेतल्यास शिक्षणाचा समाजाला नेमका काय उपयोग, हा प्रश्न उपस्थित होतो.
राजकीय नेत्यांच्या सभांमध्ये गर्दी करणे, पोस्टर लावणे, सोशल मीडियावर प्रचार करणे, स्वागत कमानी उभारणे यासाठी तरुण मोठ्या संख्येने दिसतात. पण गावातील पाणी, जमीन, रोजगार, शाळा, आरोग्य, पर्यावरण, ग्रामसभा, पंचायत निर्णय आणि सरकारी खर्च याबाबत प्रश्न विचारण्यासाठी तेवढ्याच संख्येने दिसतात का? जर तरुणाई राजकीय विचारांची वाहक न होता केवळ नेत्यांची कार्यकर्ता बनून राहिली, तर लोकशाहीचा आत्माच कमकुवत होतो.
गोव्याची तरुणाई बेजबाबदार नाही; पण तिच्या ऊर्जेला चुकीच्या दिशेने वळवले जात आहे. कधी धार्मिक ध्रुवीकरणाच्या नावाने, कधी पक्षनिष्ठेच्या नावाने, कधी करिअरच्या भीतीने, तर कधी राजकीय आश्रयाच्या मोहाने. ही साखळी तोडण्याची वेळ आली आहे. तरुणांनी स्वतःला विचारले पाहिजे — आपण नेत्यांचे कार्यकर्ते आहोत की लोकशाहीचे नागरिक? आपण भीतीच्या छायेखाली जगणार आहोत की आपल्या अधिकारांसाठी उभे राहणार आहोत? आपण गोवा बदलताना पाहणार आहोत की गोवा वाचविण्यासाठी स्वतः पुढे येणार आहोत?
समाजातील प्रत्येक मोठा बदल तरुणांच्या धैर्यानेच घडला आहे. इतिहासात जिथे प्रश्न विचारले गेले, तिथे तरुण होते. जिथे अन्यायाविरोधात आवाज उठला, तिथे तरुण होते. जिथे जुन्या व्यवस्थेला नवे उत्तर मिळाले, तिथे तरुण होते. मग गोव्यातही ही भूमिका तरुणांनी स्वीकारली पाहिजे. कारण उद्याचा गोवा कोणाच्या भाषणातून घडणार नाही; तो तरुणांच्या कृतीतून घडणार आहे.
तरुणाईचा हुंकार हरवला, तर गोव्याचे भविष्य अंधारात जाईल. पण तरुणाई जागी झाली, तर गोव्याला नवसंजीवनी मिळेल. आज गरज आहे ती भीती झटकण्याची, स्वार्थ बाजूला ठेवण्याची, प्रश्न विचारण्याची आणि लोकशाही मार्गाने संघटित होण्याची. कारण गोवा केवळ भूमी नाही; तो आपली ओळख आहे, आपला वारसा आहे आणि भावी पिढ्यांचा हक्क आहे.
तरुणाईने हे समजून घेतले पाहिजे की नेता हा सेवक आहे, मालक नाही. लोकप्रतिनिधी हा लोकांचा प्रतिनिधी आहे, उपकारकर्ता नाही. सरकारी योजना ही लोकांच्या पैशातून चालते, कोणत्याही नेत्याच्या खिशातून नाही. रस्ता, पाणी, वीज, शाळा, हॉस्पिटल, रोजगार, सुरक्षा, पर्यावरण संरक्षण हे उपकार नाहीत; हे नागरिकांचे हक्क आहेत. हे हक्क मागताना भीती बाळगणे म्हणजे संविधानिक अधिकारांना कमी लेखणे होय.
आज गोव्याला सर्वांत जास्त गरज आहे ती विचार करणाऱ्या, प्रश्न विचारणाऱ्या, अभ्यास करणाऱ्या आणि ग्रामसभेत बोलणाऱ्या तरुणांची. सरकारी खर्चावर नजर ठेवणाऱ्या, पर्यावरणीय परवानग्या, जमीन रूपांतरे, बांधकाम परवाने, टेंडर प्रक्रिया, नोकरभरती, पंचायत निर्णय, विधानसभा प्रश्नोत्तरे आणि न्यायालयीन आदेश समजून घेऊन त्यावर चर्चा करणारी तरुणाई तयार झाली, तर गोव्याचे भविष्य निश्चितच वेगळे घडू शकते.