पक्षनिष्ठेपेक्षा भूमीनिष्ठा मोठी मानून प्रत्येक गोमंतकीयाने एकच प्रश्न विचारला पाहिजे, खरोखर गोव्यासाठी कोण उभे आहेत ?

लोकशाही केवळ निवडणुकांवर टिकत नाही. ती टिकते जबाबदारीवर, जागरूकतेवर आणि सत्तेला प्रश्न विचारण्याच्या धैर्यावर. कोणत्याही सुदृढ लोकशाहीत विरोधकांची भूमिका अत्यंत महत्त्वाची असते. जनतेचा आवाज मांडणे, सरकारच्या चुका उघड करणे, अन्यायाविरोधात उभे राहणे आणि सक्षम पर्याय निर्माण करणे ही विरोधकांची जबाबदारी असते.

परंतु आज गोव्यात विरोधक केवळ संख्येनेच नव्हे, तर स्वतःच्या अंतर्गत वादांमुळे, शिस्तीच्या अभावामुळे, उशिरा होणाऱ्या प्रतिक्रियांमुळे आणि महत्त्वाच्या प्रश्नांवर एकजूट दाखविण्यातील अपयशामुळे कमकुवत दिसत आहेत. ही केवळ राजकीय कमजोरी नाही; तर गोव्याच्या भविष्यासाठी ही गंभीर चिंतेची बाब आहे.

विरोधी पक्ष आपापसात भांडतात, महत्त्वाच्या प्रश्नांवर मौन बाळगतात किंवा लोकांचा दबाव निर्माण झाल्यानंतरच प्रतिक्रिया देतात, तेव्हा ते सत्ताधारी पक्षाला कमकुवत करत नाहीत; उलट जनतेलाच कमकुवत करतात. यामुळे सत्ताधारी पक्ष अजिंक्य आहे असा आभास निर्माण होतो. प्रत्यक्षात तो अजिंक्य नसतो; पण विरोधक सक्षम, एकसंघ आणि विश्वासार्ह पर्याय उभा करण्यात अपयशी ठरतात.

गोव्याला अशा तुकड्या-तुकड्यांच्या राजकारणाची किंमत परवडणारी नाही. राज्यासमोर आज गंभीर प्रश्न उभे आहेत. पर्यावरणाचा ऱ्हास, जमिनींचे रूपांतर, गावांवरील वाढता ताण, ओळख आणि संस्कृतीवरील धोके, बेरोजगारी, पायाभूत सुविधांवरील ताण आणि संस्थांवरील कमी होत चाललेला लोकांचा विश्वास. या सर्व प्रश्नांना शिस्तबद्ध, जबाबदार आणि एकसंघ राजकीय प्रतिसादाची गरज आहे.

गोव्याला आज स्पष्ट वन टू वन लोकशाही लढतीची गरज आहे. सत्तेला जबाबदार धरण्यास सक्षम असा एकजूट, केंद्रित आणि जबाबदार विरोधी पक्ष हवा आहे. अशा एकजुटीशिवाय निवडणुका केवळ औपचारिक प्रक्रिया ठरतात; बदल घडविण्याचे प्रभावी साधन ठरत नाहीत. शिस्तीशिवाय जबाबदारी ही फक्त घोषणा बनून राहते.

परंतु ही एकजूट फक्त राजकीय पक्षांकडून अपेक्षित ठेवून चालणार नाही. आता जबाबदारी जागरूक आणि सुजाण नागरिकांवरही आहे. पक्षनिष्ठेपेक्षा भूमीनिष्ठा मोठी मानून प्रत्येक गोमंतकीयाने एकच प्रश्न विचारला पाहिजे, खरोखर गोव्यासाठी कोण उभे आहेत?

नागरिकांनी केवळ सत्ताधारी पक्षाकडूनच नव्हे, तर विरोधकांकडूनही जबाबदारीची मागणी केली पाहिजे. विरोधी नेत्यांना हे स्पष्टपणे आठवण करून दिली पाहिजे की त्यांची पदे ही विशेषाधिकार नाहीत; ती जबाबदारी आहेत. त्यांचे कर्तव्य वैयक्तिक महत्त्वाकांक्षा जपणे नाही, तर लोकशाही, जनतेचे हक्क आणि गोव्याचे भविष्य सुरक्षित ठेवणे आहे.

लोकशाहीला वैयक्तिक अहंकार, राजकीय सोय आणि अंतर्गत कुरघोड्यांचे व्यासपीठ बनविणे आता थांबले पाहिजे. विरोधकांनी किरकोळ मतभेद बाजूला ठेवून गोव्याच्या जमीन, पर्यावरण, संस्कृती, समाज आणि भावी पिढ्यांच्या भवितव्यासाठी एकत्र उभे राहिले पाहिजे.

विरोधक अपयशी ठरले, तर लोकशाहीतील जबाबदारी कमकुवत होते. जबाबदारी कमकुवत झाली, तर त्याचे परिणाम राज्याला भोगावे लागतात आणि आपल्या गोव्याला शांतपणे हे नुकसान सहन करणे परवडणारे नाही.

म्हणूनच आता गोमंतकीय नागरिकांनी गोव्याचा विवेक बनले पाहिजे. गोव्याच्या नावाने राजकारण करणाऱ्या प्रत्येक नेत्याकडून एकजूट, शिस्त, जबाबदारी आणि धैर्याची मागणी केली पाहिजे.

आपला गोवा यापेक्षा अधिक चांगल्याचा अधिकार मागतो. गोव्याला यापेक्षा चांगले नेतृत्व हवे आहे आणि जागरूक, एकसंध व निर्भय नागरिकच हे शक्य करून दाखवू शकतात.

श्री. स्वप्नेश शेर्लेकर
सामाजिक कार्यकर्ते